Th!nk East Netherlands: “Enabling the future” Smart & Sustainable Industries

Oost-Nederland wil zich met Th!nk East Netherlands met twee profielen herkenbaar maken in Europa, te weten ‘Concepts for a Healthy Life’ en ‘Smart & Sustainable Industries’. Voor beide onderwerpen is een profilerings-agenda opgesteld aan de hand waarvan de profielen ook verder ingevuld worden. Voor ‘Smart & Sustainable Industries’ is een schets gemaakt hoe ondernemers, kennisinstellingen en overheden de kansen zullen benutten die Europese samenwerking en innovatieprogramma’s bieden.


Wat Oost-Nederland zelf te bieden heeft, krijgt uitwerking in drie subthema’s die kenmerkend zijn voor relevante kennis en aansluiten bij economisch potentieel:

  • ‘Smart manufacturing & materials’,
  • ‘Smart food production’ en
  • ‘Biobased & circular production’.

Dat heeft uiteindelijk geresulteerd in een actieplan, getiteld ‘Think East Netherlands: “enabling the future”’.

Analyse

Werkgelegenheid en een krachtige regionale economie zijn voor de provincies Overijssel en Gelderland van groot belang. Onontbeerlijk daarvoor zijn bedrijven en kennisinstellingen die (samen) werken aan innovatie en zich internationaal manifesteren. Door ondernemerschap te faciliteren en te investeren in die innovatie en internationalisering, willen de provincies bedrijven helpen om zowel economisch als maatschappelijk beter te renderen en banen te creëren. Daar is onder meer een scherpe internationale profilering voor nodig.

De economisch zeer belangrijke industriële sector ondergaat een transformatie die zich wereldwijd voltrekt en in ons land is geduid als ‘Smart Industry’. In deze ontwikkeling komen automatisering, digitalisering en robotisering samen met vernieuwende vormen van productontwikkeling en business¬modellen. Bedrijfs-leven, kennisinstellingen en overheid hebben daarvoor een gezamenlijk programma neergezet, gericht op behoud en versterking van de concurrentiekracht van de Nederlandse industrie. Oost-Nederland heeft dat vertaald naar het regionale Actieprogramma BOOST.

Smart Industry raakt alle sectoren en alle bedrijven, ook in Oost-Nederland, met kansen en bedreigingen. Het zal significant effect op de werkgelegenheid hebben, met nieuwe banen in bijvoorbeeld ICT, industrieel ontwerp en de creatieve industrie. Aan de onderkant van de arbeidsmarkt zullen er banen verdwijnen door automatisering, Maar er komen ook banen bij, onder meer door terugkeer van productie uit het (lage-lonen) buitenland die nu ‘smart’ hier kan plaatsvinden (reshoring). In samenhang met Smart Industry biedt verduur-zaming (sustainability, circulariteit) eveneens kansen voor de industrie.

De industrie in Oost-Nederland is een grote werkgever, goed voor 14% van de werk-gelegenheid, en kent een economische structuur met een eigen karakter. Zo is er naast een relatief groot aandeel mkb-bedrijven een beperkt aantal grote, internationaal opererende industriële bedrijven. Ook de meeste mkb-bedrijven hebben hun afzetmarkt buiten de regio. Belangrijke specialismen hoogwaardige halffabricaten en speciale machines voor een breed toepassings- en afzetgebied.

Veel nieuwe bedrijvigheid komt voort uit technologische innovatie, die veelal haar oor-sprong heeft in het wetenschappelijk en hoger beroepsonderwijs. Zulke innovaties hebben vaak een disruptief karakter.

Een risicofactor is het tekort aan technisch gekwalificeerde arbeidskrachten bij zowel bestaande als nieuwe bedrijven. Van hun (technische) medewerkers verwachten ze tegenwoordig ook sociale en communicatieve vaardigheden (‘21st century skills’).

‘Europa’ stuurt haar innovatiebeleid vanuit de grote maatschappelijke uitdagingen. In de nieuwste Europese formulering zijn voor Oost-Nederland met name relevant:

  • Future industries in a digital and aging society.
  • Sustainable and healthy food for a growing world population without environmental degradation.
  • Decreasing dependence on natural resources (energy and materials).


Er liggen dus kansen in Europa. Oost-Nederland kan die alleen succesvol benutten als haar innovatiekracht op de juiste manier is geprofileerd. Volgens de geraadpleegde bedrijven valt daar nog het een en ander te verbeteren:

  • De geraadpleegde bedrijven geven aan behoefte te hebben aan meer betrokkenheid bij en invloed op de regionale profilering.
  • Een betere toegankelijkheid van Europese innovatieprogramma’s.
  • Een meer onderscheidende en herkenbare profilering; twee vlaggenschepen met elk drie thema’s is teveel.
  • Een overheid die zich vooral richt op haar eigen opdracht: het aanpakken van grote maatschappelijke uitdagingen; en van daaruit bedrijven ondersteunt.
  • Een voor het mkb eenvoudiger en duidelijker samenwerking met universiteiten.
  • Een bestendig overheidsbeleid; niet na Smart Industry meteen weer iets nieuws (circulariteit) pushen.

Effectief innovatiebeleid vraagt om een doeltreffende en breed gedragen profilering. Niet als doel op zich, maar als bijdrage aan het realiseren van de doelstellingen voor regionaal-economische ontwikkeling. Smart Industry biedt daarvoor met de BOOST-agenda een goed startpunt, in combinatie met de thema’s van vlaggenschip Smart & Sustainable Industries.


Profiel

Deze analyse resulteert in de aanpak: Th!nk East Netherlands: “enabling the future’. Oftewel: denk aan Oost-Nederland om de toekomst te maken. Daar wordt creatief gedacht en gewerkt! Daar vindt vernieuwing zijn oorsprong!

Als kern van het nieuwe profiel biedt Smart & Sustainable Industries kansen in toepassingsgebieden waar Oost-Nederland sterk staat. Denk aan Safety, Energie, Health, Leefomgeving, Logistiek, Agro-food en Pro-ductie- en procestechnologie (inclusief ICT). Dit bestrijkt niet alleen product- en productie-innovatie maar ook businessmodelinnovatie. Daarbij ligt de innovatiekracht van Oost-Nederland in de zogeheten cross-over benadering: het industriële fundament combineren met de sterktes van de kennisinstellingen op gebieden als nano-technologie, biomedische technologie, IC-technologie en (biobased) materialen.


Bij Advanced manufacturing & materials gaat het om de ontwikkeling en toepassing van slimme productie-processen en producten op bedrijfsniveau, maar ook op nanoschaal. Biobased & circular production betreft het duurzaam gebruik van natuurlijke bronnen (biomassa) voor productie van non-food producten en energie-voorziening. Smart food production gaat over het gezond, slim en veilig voedsel produceren, gebruikmakend van de beschikbare technologische kennis.

Samenvatting-SSe.jpg

Op deze drie vlaggenschip-thema’s kent Oost-Nederland onderscheidende kennisposities, een vooraanstaand en uiterst divers bedrijfsleven, en een gevarieerde deelname aan (Europese) projecten.


Actie

Bovenstaande analyse en profilering zijn vertaald naar het Actieplan Th!nk East Netherlands: “enabling the future”, op basis van een viertal aanbevelingen:

  • Oost-Nederland internationaal profileren met de twee vlaggenschepen, aangevuld met een over-koepelende aanduiding als excellente, zeer diverse en wereldwijd opererende technologieleverancier: Th!nk East Netherlands! De ondertitel “enabling the future” drukt uit dat Oost-Nederland een groot aantal ‘hidden champions’ kent, die met levering van cruciale onderdelen of complete machines en productiemiddelen hun klant wereldwijd helpen diens toekomst gestalte te geven.
  • De maatschappelijke uitdagingen centraal stellen, concreet in een beperkt aantal projecten met financiële bijdragen van de (provinciale) overheden. Dit ter ondersteuning van de internationale profilering en ter voorbereiding op deelname aan Europese programma’s en projecten, waarvoor de meeste bedrijven nu nog niet klaar zijn.
  • Een platform Smart & Sustainable Industries bouwen dat de bestaande initiatieven verbreedt en samenbrengt. Met een industriële kopgroep die de grote lijnen uitzet en werkgroepen die cross-over thema’s als circulariteit, ‘high tech and food’ en ‘smart medical devices’ uitwerken.
  • Het uitvoeringsprogramma missie gedreven uitvoeren, om aan te sluiten bij de manier waarop ‘Europa’ invulling geeft aan de maatschappelijke uitdagingen.

De actie-agenda is ‘eigendom’ van industrie, kennisinstellingen en overheid. De overheid faciliteert en stuurt op maatschappelijke opgaven. De kennisinstellingen leiden toekomstige werknemers op en ontwikkelen nieuwe kennis. De industrie ontwikkelt producten, processen en diensten ten behoeve van economisch rendement.

Actie 1: Ontwikkeling een uitvoeringsprogramma

Doelstelling: een programma bouwen dat handvatten biedt voor definitie van projecten, inrichting van de governance en monitoring van mijlpalen.

Actie 2: Europese lobby

Doelstelling: interessante samenwerkingsverbanden, programma’s en regio’s in Europa identificeren voor projectontwikkeling, inspiratie en contacten.

Actie 3: Mkb-ondersteuning

Doelstelling: Mkb-bedrijven ondersteunen bij het benutten van de mogelijkheden die Europese programma’s bieden voor kennis- en marktontwikkeling.

Actie 4: Uitwerking marketingstrategie

Doelstelling: het uitwerken van een doeltreffende marketingmix om inhoud (‘lading’) te geven aan het beeldmerk ‘Th!nk East Netherlands’.


Stand van zaken

De rapporten zijn inmiddels omarmd door de initiatiefnemers van Th!nk East Netherlands. Ze worden gezien als levende documenten, die voortdurend aangescherpt worden en een bijdrage leveren aan de ontwikkeling van majeure programma’s in Oost-Nederland en de positionering daarvan in Europa.